งูดำโผล่จากทราย

สนุกคิด วิทย์รอบตัว ฉบับที่ 29 ตุลาคม - ธันวาคม 2560
งูดำโผล่จากทราย


ในการทดลองนี้ เมื่อเราจุดไฟบนกองทราย จะเห็นมีเสาสีดำต้นเล็กๆ มากมายค่อยๆ โผล่ขึ้นมาจากกองทราย คล้ายงูดำตัวเล็กๆ มันคืออะไรและเกิดขึ้นมาได้อย่างไร  

จริงๆ แล้ว งูที่พูดถึงไม่ใช่งูตัวเป็นๆ แต่เป็นการเปรียบเปรยเสาต้นเล็กๆ สีดำที่ค่อยๆ งอกโผล่พ้นกองทรายขึ้นมาว่าเหมือนงูที่สร้างได้เองไม่ยาก แค่เราใช้อุปกรณ์ในครัวมาทำการทดลองนี้ ซึ่งมีเบกกิ้งโซดา (Baking soda) น้ำตาลไอซิ่ง ถ้วยใส่ทราย ที่จุดไฟ และน้ำมันไฟแช็คเท่านั้นเอง 

ก่อนอื่นเราต้องเตรียมส่วนผสมในการทำก่อน โดยเอาเบกกิ้งโซดาผสมกับน้ำตาลไอซิ่ง ในอัตราส่วน 1 ต่อ 4 คือ เบกกิ้งโซดา 1 ช้อนโต๊ะ ต่อน้ำตาล 4 ช้อนโต๊ะ ผสมให้เข้ากันเป็นเนื้อเดียว ขั้นตอนต่อมา ให้เอาทรายใส่ในถ้วยที่ทนไฟได้ดี ทำหลุมตรงกลาง จากนั้นเทน้ำมันไฟแช็คลงบนทรายให้เปียกชุ่ม น้ำมันไฟแช็คจะเป็นเชื้อเพลิงช่วยให้จุดติดไฟง่าย หลังจากนั้นตักส่วนผสมของเบกกิ้งโซดาและน้ำตาลไอซิ่ง ลงไปในหลุมตรงกลาง จุดไฟโดยใช้ที่จุดไฟ ไฟจะติดทันที

หลังจากจุดไฟแล้ว เมื่อไฟไหม้ส่วนผสมของเบกกิ้งโซดาและน้ำตาลไอซิ่ง จะเริ่มเห็นจุดสีดำเล็กๆ เกิดขึ้นทั่วไป หลังจากนั้นจะเห็นแท่งสีดำเล็กๆ เริ่มโผล่สูงขึ้นจากเม็ดทราย เหมือนงูดำยืดยาวออกมาเรื่อยๆ และจะสังเกตเห็นฟองอากาศเล็กๆ ผุดขึ้นมาอย่างต่อเนื่องตรงเหนือเม็ดทราย  

การเผาไหม้ทำให้เกิดความร้อน เบกกิ้งโซดาเมื่อได้รับความร้อนจะสลายตัวได้ เกิดเป็นก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ออกมาเยอะ ส่วนน้ำตาลไอซิ่งนั้นใช้เป็นเชื้อเพลิงในการเผาไหม้อย่างต่อเนื่อง เมื่อน้ำตาลถูกเผาจะเปลี่ยนเป็นเถ้าสีดำ ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่ได้จากการสลายตัวของเบกกิ้งโซดาจะไปดันให้น้ำตาลที่ถูกเผาไหม้นั้นพองและยืดตัวออกมาเรื่อยๆ เหมือนงูดำที่โผล่ออกมาจากทรายอย่างที่เห็น

ปฏิกิริยานี้เป็นปฏิกิริยาทางเคมีและต้องอาศัยความร้อน ดังนั้นจึงต้องใช้ไฟ เด็กๆ ต้องระวัง ควรมีผู้ใหญ่ช่วยดูแลเพื่อความปลอดภัย และบริเวณที่ทำการทดลองควรห่างจากอุปกรณ์ที่อาจติดไฟได้ง่าย

เบกกิ้งโซดามีชื่อทางเคมีคือ ‘โซเดียมไบคาร์บอเนต’ (Sodium bicarbonate) มีประโยชน์หลายอย่าง นิยมนำมาใช้ทำขนม โดยเป็นส่วนผสมหลักในผงฟู (Baking powder) ซึ่งมีแป้งและกรดอื่นๆ ผสมอยู่ด้วย ทำให้ขนมมีความฟู น่ารับประทาน

เกี่ยวกับผู้เขียน : ดร.นิค ธีระชัย พรสินศิริรักษ์ เป็นผู้บริหารของ ปตท. และเป็นพิธีกรรายการไอซายน์ ฉลาดยกกำลังสอง ช่อง Thai PBS รายการไอซายน์ได้รับรางวัล TOP Awards ปี 2010 รายการส่งเสริมด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยียอดเยี่ยม และรางวัลวุฒิสภาโครงการวิทยาศาสตร์สู่ความเป็นเลิศ 2556